Bir cam kavanoza konulan kurbağaların hikâyesi anlatılır. Kurbağalar zıplamaya çalışır ancak kavanozun kapağı her seferinde kurbağaların başlarını çarpmasına neden olur. Bir süre sonra daha yükseğe sıçramayı bırakırlar. İlginç olan ise şudur: Kavanozun kapağı kaldırıldığında bile kurbağalar artık eskisi kadar yükseğe zıplamaz çünkü görünmez sınırı içselleştirmiştir.
Kadınların iş ve kamusal yaşamda karşılaştığı cam tavan metaforu da tam olarak bu durumu anlatır: Var olduğu hissedilen ama çoğu zaman gözle görülmeyen sınırlar. Cam tavan kavramı, resmî kurallarla tanımlanmayan ancak bireylerin kariyerlerinde yükselmesini fiilen sınırlayan görünmez engelleri ifade ediyor (Johns, 2013).
Uzun yıllar boyunca bu durum, daha çok iş dünyasında ve medya sektöründe kurumların hiyerarşik yapıları bağlamında tartışıldı. Medya endüstrisine bakıldığında ise tablo hâlâ eşitlikten uzak görünüyor. Reuters Institute for the Study of Journalism tarafından yapılan araştırmaya göre incelenen 240 önemli haber kuruluşunda üst düzey editörlerin yalnızca yüzde 24’ü kadın oysa aynı pazarda gazetecilerin yaklaşık yüzde 40’ı kadın. Bu durum, karar alma pozisyonlarında eşit temsilin hâlâ sağlanamadığını gösteriyor (Arguedas, Mukherjee, & Nielsen, 2024).
DİJİTAL CAM TAVAN: ALGORİTMALAR
İş dünyasındaki kurumsal cam tavan tartışmalarının ötesinde, günümüzde görünürlüğün kendisi de yeni bir tartışma alanına dönüşüyor çünkü görünürlük artık yalnızca kurumların duvarları içinde değil, algoritmaların şekillendirdiği dijital akış içinde de belirleniyor.
İnternet, teorik olarak herkesin içerik üretmesine, fikirlerini paylaşmasına ve kamusal tartışmalara katılmasına imkân tanıyan bir alan sunar. Bu yönüyle dijital medya, çoğu zaman eşitlikçi bir iletişim ortamı olarak tasvir edilir ancak pratikte dijital ortamın toplumsal eşitsizliklerden tamamen bağımsız olmadığı görülüyor. Görünmez engeller, artık yalnızca kurumsal yapılardan değil, dijital platformların işleyiş mantığından da kaynaklanabiliyor.
Sosyal medya platformları ve içerik öneri sistemleri büyük ölçüde etkileşim verileri üzerinden çalışıyor. Daha fazla yorum, paylaşım ve tepki alan içerikler algoritmik olarak daha görünür hâle geliyor. Bununla birlikte algoritmaların da tarafsızlığı tartışıyor. Araştırmalar, algoritmaların geçmiş veriler üzerinden öğrenmesi nedeniyle mevcut toplumsal önyargıları yeniden üretebildiğini gösteriyor. Bu durum, dijital medya araştırmalarında sıkça tartışılan algoritmik önyargı kavramıyla ilişkilendiriliyor. Safiya Umoja Noble, arama motorlarının ve algoritmik sistemlerin toplumsal eşitsizlikleri yeniden üretebileceğini belirtiyor (Noble, 2018).
MEDYADA KADIN TEMSİLİ
Küresel ölçekte yapılan araştırmalar da medyada kadın temsili açısından dengenin hâlâ sağlanamadığını gösteriyor. Global Media Monitoring Project (GMMP) tarafından yürütülen araştırmaya göre Avrupa genelinde haberlerde yer alan kişilerin yalnızca yüzde 26’sı kadın. İnternet haberlerinde ise bu oran yüzde 31’e çıkıyor (Miller, 2025). Bu tablo, dijital çağda içerik üretiminin çeşitlenmesine rağmen görünürlük ve temsil açısından eşitsizliklerin tamamen ortadan kalkmadığını gösteriyor.
Yüzde 73’Ü DİJİTAL ŞİDDET MAĞDURU
Dijital görünürlük kadın gazeteciler açısından başka bir sorun alanını da beraberinde getiriyor. UNESCO tarafından yayımlanan “The Chilling: Global Trends in Online Violence Against Women Journalists” raporunda kadın gazetecilerin yüzde 73’ünün çevrim içi şiddete maruz kaldığını belirtiliyor (UNESCO, 2021, s. 12). DİJİTAL MEDYA KADINLARIN HİKÂYELERİNİ GÖRÜNÜR KILIYOR Dijital medyanın yeni imkânlar yaratma gücü de tartışılmaz boyutta. Bağımsız haber bültenleri, podcast yayınları, alternatif medya girişimleri ve sosyal medya kampanyaları kadınların seslerini daha geniş kitlelere ulaştırabildiği yeni kamusal alanlar oluşturuyor. Geleneksel medyada sınırlı olan ifade alanları, dijital yayıncılık sayesinde daha çeşitlenmiş ve erişilebilir hale geliyor.
DÜNYA KADINLAR GÜNÜ ETKİSİ
Özellikle 8 Mart Dünya Kadınlar Günü, dijital medyada kadınların deneyimlerinin, mücadelelerinin ve başarı hikâyelerinin daha görünür hale geldiği bir zaman dilimi yaratıyor. Hashtag kampanyaları, kolektif anlatılar ve bağımsız yayıncılık girişimleri kadınların dijital kamusal alandaki varlığını güçlendiren önemli araçlar hâline geliyor.
TÜRKİYE’DE DİJİTAL MEDYADA KADINLARIN GÜÇLENEN VARLIĞI
Türkiye’de dijital medya kadınların kendi hikâyelerini anlatabildiği yeni platformların ortaya çıkmasına da katkı sağlıyor. Örneğin, 5Harfliler.com, toplumsal cinsiyet ve kültür üzerine yayın yapan bağımsız bir dijital platform olarak geniş bir okur kitlesine ulaşıyor.
Benzer şekilde Kadınİşçi.org ve Susma Bitsin gibi dijital platformlar da kadınların deneyimlerini görünür kılmayı amaçlayan içerikler üretiyor. Bu tür girişimler, kadınların yalnızca haberin konusu değil, aynı zamanda hikâyenin anlatıcısı olabildiği yeni medya alanlarının oluştuğunu gösteriyor.
8 Mart Dünya Kadınlar Günü, yalnızca geçmiş mücadeleleri hatırlamak için değil, daha eşit ve kapsayıcı bir medya ekosistemi kurma çağrısını yeniden hatırlamak için de önemli bir fırsat. Kadınların, düşüncelerini özgürce ifade edebildiği, ürettiği içeriklerin göründüğü ve dijital kamusal alanda eşit biçimde yer alabildiği bir iletişim ortamı kurmak hepimizin ortak sorumluluğu.
Cam tavanlar bazen kırılmaz, yalnızca görünmez olur. Gerçek eşitlik ise o tavanın varlığını hatırlamak zorunda kalmadığımız gün başlayacak.
Tüm kadınların 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nü kutluyorum.
Başvurular
Arguedas, A. R., Mukherjee, M., & Nielsen, R. K. (2024, Mart 8).
Women and Leadership in The News Media 2024: Evidence From 12 Markets. Reuters Institute: https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/women-and-leadershipnews-media-2024-evidence-12-markets adresinden alındı
Johns, M. L. (2013). Breaking the Glass Ceiling: Structural, Cultural, and Organizational Barriers Preventing Women from Achieving Senior and Executive Positions. National Librariy of Medicine: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3544145/ adresinden alındı
Miller, T. (2025, Aralık 22). Who Makes the News. MMP+30:
Fundamental change in representation of women needed in European news media: https://whomakesthenews.org/gmmp30fundamental-change-in-representation-of-women-needed-ineuropean-news-media/ adresinden alındı
Noble, S. U. (2018, Şubat). Algorithms of Oppression. NYU Press:
https://nyupress.org/9781479837243/algorithms-of-oppression/ adresinden alındı UNESCO. (2021). The Chilling: Global Trends in Online Violence Against Women Journalists. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000377223 adresinden alındı
